Danh sách các ngôi đình Móng Cái

1. Đình Trà Cổ

Đình Trà Cổ – Móng Cái là một đình làng tượng trưng cho đời sống cộng đồng, tự trị của làng xã. Nơi đây chính là trung tâm văn hóa của làng, được tập hợp và tổ chức nhiều hoạt động sinh hoạt cộng đồng tiêu biểu, đặc biệt là lễ hội. 

Tại Móng Cái, mỗi khi nhắc đến vùng đất Trà Cổ, người dân địa phương và những du khách tại đây đều nhớ về lịch sử Đình Trà gắn liền với truyền thuyết “Người Trà Cổ, tổ Đồ Sơn”. 

Truyền thuyết kể lại rằng, vào thời Hậu Lê (năm 1461), những người dân làm nghề đánh cá ở vùng đất Đồ Sơn (nay thuộc Hải Phòng) thường đi kiếm kế sinh nhai cùng gia đình mình tại những vùng biển xa, về cả miền cửa biển để đánh bắt (nay thuộc vùng biển Trà Cổ – Móng Cái). Trong một đợt sóng gió lớn, mười hai gia đình đã bị trôi dạt ra một bán đảo hoang vi vu, chỉ có lau sậy và sú vẹt. Tuy nhiên, khi không thể chấp nhận được sự vất vả, sáu gia đình đã tìm cách rời khỏi nơi đây để quay về làng quê cũ. Còn sáu gia đình còn lại quyết tâm phát triển và sinh sống ở vùng đất này, do đó họ đã gắng sức xây dựng vùng quê mới tại đây. 

Và rồi, họ cùng nhau khai phá vùng đất mới, vừa khai hoang, vừa đánh cá. Sơ khai chỉ có 6 ngôi nhà đơn sơ và dần về sau nó trở thành một xóm làng trù phù. Cũng giống như những làng quê khác trên đất nước Việt Nam, đình Trà Cổ cũng nhận được sự đóng góp của nhân dân. Sau khi hoàn thành việc xây dựng, nhân dân địa phương đã trở về quê để xin chân hương của các vị thành hoàng làng về thờ tại Đình (Quảng Trạch, Huyền Quốc, Nhân Minh, Giác Hải, Không Lộ). Ngoài ra, đây cũng là nơi thờ 6 vị tiên công đã có công khai khẩn và lập nên vùng đất Trà Cổ này.

Ngày nay, ngôi đình được xem là ngôi nhà công – Nơi giải quyết các công việc của các bô lão trong làng, và là nơi diễn ra lễ hội đình làng đặc sắc được diễn ra hằng năm vào ngày 30 tháng 5 âm lịch. 

2. Đình Quất Đông

Theo các cụ cao niên trong thôn 2 thì Đình Quất Đông là nơi gắn liền với nhiều chứng tích lịch sử, đây là nơi thờ sáu vị Thần – Thành hoàng làng là: Cao Sơn Đại Vương Thượng Đẳng Thần, Huyền Quốc Lã Thái Úy Thượng Đẳng Thần, Hưng Nhượng Đông Hải Đại Vương Thượng Đẳng Thần, Thủy Tiên Long Vương Tôn Thần, Không Lộ Giác Hải Tôn Thần (tức Thiền sư Không Lộ và Thiền sư Giác Hải). Trước kia, đình gồm 3 gian, tường được trình bằng đất sét, mái lợp ngói âm dương, đình tồn tại đến những năm 60 của thế kỷ XX thì bị mai một. Sau đó, dân làng góp nhặt vật liệu xây dựng lại ngôi đình rộng khoảng 20m2 (thực chất quy mô chỉ bằng một ngôi miếu).

Năm 2002, nhân dân địa phương đã đóng góp tiền của khôi phục lại ngôi đình ba gian trên nền đất cũ, đình được xây băng gạch chỉ, mái lợp ngói tây. Năm 2018, tôn tạo thêm ba gian Hậu cung nối thông với ba gian Bái đường (đại đình).

Năm 2023, Đình Quất Đông đã được UBND tỉnh Quảng Ninh xếp hạng di tích lịch sử cấp Tỉnh, đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng và là niềm vinh dự, tự hào của Đảng bộ và nhân dân xã Hải Đông. Đình Quất Đông là công trình lịch sử văn hóa, cách mạng, qua đó góp phần phát huy truyền thống của xã Hải Đông cũng như nguyện vọng của các tầng lớp Nhân dân.

3. Đình Dân Tiến

   Đình Dân Tiến thuộc địa phận xã Hải Tiến, thành phố Móng Cái, có niên đại gần 100 năm. Đây là ngôi đình thờ ba vị tướng đã từng có nhiều công lao trong việc chỉ huy binh sĩ dẹp giặc, gìn giữ, bảo tồn nòi giống người Việt …Bọn giặc từ phương Bắc tới, cấu kết với một số phần tử xấu cư trú tại Hải Tiến ngày đêm xâm nhập lén lút cướp của, giết người, phá phách nhà cửa, mùa màng của nhân dân, chúng thường hăm dọa sẽ giết mất giống người Việt (đất Giống Mó) tức Hải Tiến; đặc biệt là công lao to lớn tham gia vào cuộc chiến khốc liệt; dẫn quân chi viện cho đội quân Trần Khánh Dư đánh chặn quân xâm lược Nguyên – Mông ba lần vào xâm lược nước ta tại khu vực từ Đầu Tán (xã Vĩnh Thực đến Vân Đồn).